నెక్స్ట్ జనరేషన్ పంచాయతీ సంస్కరణలు: పార్లమెంటరీ స్థాయీ సంఘం సంచలన నివేదిక!

సప్తగిరి శంకర్‌ ఉలాకా నేతృత్వంలో పార్లమెంట్‌కు నివేదిక సమర్పణ
‘గ్రామ స్వరాజ్యం’ సాధనే లక్ష్యంగా కీలక సిఫార్సులు
మహిళా ప్రజాప్రతినిధుల భర్తల ‘ప్రాక్సీ పాలన’కు చెక్ పెట్టాలని సూచన
న్యూఢిల్లీ/హైదరాబాద్ (ప్రజా సంక్షేమం):
దేశంలోని పంచాయతీరాజ్ సంస్థలను (PRIs) ఆర్థికంగా, పాలనాపరంగా స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగిన సమర్థవంతమైన స్థానిక ప్రభుత్వాలుగా తీర్చిదిద్దడమే లక్ష్యంగా “నెక్స్ట్ జనరేషన్ పంచాయతీ సంస్కరణల” (Next-Generation Panchayat Reforms) పై గ్రామీణాభివృద్ధి, పంచాయతీరాజ్ పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ చైర్మన్ సప్తగిరి శంకర్ ఉలాకా నేతృత్వంలో పార్లమెంట్‌కు సమగ్ర నివేదిక సమర్పించారు.
స్థానిక సంస్థలకు మరిన్ని అధికారాలు, నిధులు, సిబ్బందిని బదిలీ చేస్తూ ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను బలోపేతం చేయడమే ఈ నివేదిక ప్రధాన ఉద్దేశం.
1. వర్తమాన సవాళ్లు – కమిటీ తీవ్ర పరిశీలనలు:
రాష్ట్రాల మధ్య తీవ్ర వ్యత్యాసాలు: 73వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థకు రాజ్యాంగబద్ధ హోదా వచ్చి 30 ఏళ్లు దాటినప్పటికీ, అధికారాల వికేంద్రీకరణ విషయంలో వివిధ రాష్ట్రాల మధ్య తీవ్ర వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయని కమిటీ స్పష్టం చేసింది.బలహీనపడుతున్న గ్రామసభలు: పలు ప్రాంతాల్లో గ్రామసభలు కేవలం నామమాత్రంగా (ceremonial) మారుతున్నాయని, ప్రజల క్రియాశీల భాగస్వామ్యం గణనీయంగా తగ్గడంపై కమిటీ ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.ఆర్థిక పరాధీనత: పంచాయతీలు తమ సొంత ఆదాయాన్ని సమకూర్చుకోలేక కేవలం కేంద్ర, రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాల గ్రాంట్లపైనే ఎక్కువగా ఆధారపడుతున్నాయి. దీనివల్ల స్థానిక సంస్థల స్వయం సమృద్ధి తీవ్రంగా దెబ్బతింటోందని పేర్కొంది.
2. పార్లమెంటరీ కమిటీ చేసిన కీలక సిఫార్సులు:
1. నెక్స్ట్ జనరేషన్ సంస్కరణలకు సమగ్ర రోడ్‌మ్యాప్:
కేంద్ర పంచాయతీరాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ వివిధ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, రంగానికి చెందిన నిపుణులు మరియు ఇతర వాటాదారులతో సమగ్రంగా చర్చించి “మలితరం పంచాయతీ సంస్కరణల” కోసం స్పష్టమైన రోడ్‌మ్యాప్‌ను రూపొందించాలి. ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను పెంచడం, సంస్థాగత సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేయడం మరియు డిజిటల్ గవర్నెన్స్‌ను ప్రోత్సహించడమే దీని ముఖ్య ధ్యేయం కావాలి
2. గ్రామసభల పునరుజ్జీవం (గ్రామ స్వరాజ్యం):
మహాత్మా గాంధీ కన్న ‘గ్రామ స్వరాజ్య’ స్వప్నాన్ని సాకారం చేసేందుకు స్థానిక గ్రామసభలను పునరుజ్జీవింపజేయడం అత్యంత ఆవశ్యకమని తెలిపింది. గ్రామసభలలో సాధారణ ప్రజల భాగస్వామ్యం పెరిగేలా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలతో కలిసి చర్యలు చేపట్టాలి.
3. ఆర్థిక స్వావలంబన (Financial Sustainability):
పంచాయతీలు కేవలం గ్రాంట్లపైనే కాకుండా తమ సొంత ఆదాయ వనరులను (Own Source Revenues – OSR) పెంచుకునేలా సమగ్ర వ్యూహాన్ని అమలు చేయాలి. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాలను (State Finance Commissions) సమయానికి ఏర్పాటు చేసి, పంచాయతీలకు నిధుల బదిలీ సజావుగా జరిగేలా చూడాలి.
4. మహిళా ప్రజాప్రతినిధుల నిజమైన భాగస్వామ్యం – ‘ప్రాక్సీ పాలన’కు స్వస్తి:
పంచాయతీల్లో గెలిచిన మహిళా ప్రజాప్రతినిధుల స్థానంలో వారి భర్తలు లేదా బంధువులు నిర్ణయాలు తీసుకునే సంస్కృతికి (ప్రాక్సీ పాలన) స్వస్తి పలకాలి. స్వయం సహాయక బృందాలు (SHGs) మరియు సీనియర్ మహిళా నేతల సహకారంతో ప్రత్యేక శిక్షణ, మెంటరింగ్ నిర్వహించి, ముఖ్యంగా SC, ST వర్గాల మహిళలకు స్పష్టమైన నాయకత్వ నైపుణ్యాలు పెంపొందించాలి.
5. డిజిటల్ గవర్నెన్స్ & పారదర్శకత:
డిజిటల్ సాంకేతికతను గ్రామ స్థాయిలో విస్తృతంగా ఉపయోగించి స్థానిక ప్రణాళికలను పూర్తిగా డేటా ఆధారితంగా తయారు చేయాలి. పంచాయతీల పనితీరును క్రమం తప్పకుండా అంచనా వేసేందుకు ప్రత్యేక మూల్యాంకన విధానాలు (Indices & Monitoring Mechanisms) ఏర్పాటు చేయాలని కమిటీ సూచించింది.